جامعه شناسی

پارلمان بریتانیا گاه به عنوان «مادر مجالس» نیز نامیده می‌شود زیرا ارگان‌های قانون‌گذاری بسیاری از کشورها به‌ویژه کشورهای همسو(مشترک المنافع)  از روی الگوی آن تشکیل شده‌است. پارلمان بریتانیا همچنین بزرگ‌ترین ارگان قانون‌گذاری انگلیسی‌زبان در جهان است.

مجلس عوام (نمایندگان)

وظیفه اصلی مجلس عوام به "بحث گذاشتن سیاست‌ها و قوانین کشور" است. به علت تقسیم‌بندی سیاسی در داخل بریتانیای کبیر و همچنین عضویت این کشور در اتحادیه اروپا، بررسی برخی از سیاست‌ها و قوانین به مجالس محلی در اسکاتلند، ویلز و ایرلند شمالی واگذار می‌گردد و برخی از قوانین هم در پارلمان اروپا بررسی و تصویب می‌گردد. مجلس عوام انگلیس از مجموع 650 نماینده احزاب گوناگون این کشور تشکیل شده است و هر حزبی که بتواند 50 +1 درصد آرای (326 کرسی) را به دست آورد، پیروز انتخابات و حزب حاکم پارلمان شناخته خواهد شد.

 باید توجه داشت که تعداد نمایندگان این مجلس از دوره ای به دوره دیگر با توجه با تغییرات جمعیتی متفاوت بوده است. علی رغم استاندارد های جهانی مجلس عوام انگلیس یکی از بزرگترین مجالس جهان شناخته شده است چنانچه برای مثال  مجلس نمایندگان  آمریکا که وضعیت نسبتا مشابهی با این مجلس را دارد تنها از مجموع 435 کرسی تشکیل شده است.

گستردگی مجلس عوام تا حدی بوده است که احزاب گوناگون سیاسی انگلیس در وعده های پیش از انتخابات خود از کاهش تعداد کرسی های این مجلس در دوره تصدی گری خود خبر می دهند به طوری که پیش از انتخابات عمومی اخیر انگلیس که منجر به پیروزی ائتلافی حزب محافظه کار به رهبری دیوید کامرون و حزب لیبرال دموکرات به رهبری نیک کلگ شد، کامرون وعده داد تا در صورت پیروزی خود در این مجلس تعداد کرسی های آن را تا 10 درصد (65 کرسی) کاهش دهد. این درحالی است که کلگ  این رقم را تا 150 کرسی افزایش داد.

با این وجود هم اکنون و پس از پیروزی دو حزب محافظه کار و لیبرال دموکرات در انتخابات، قرار شده است که تا سال آینده تنها 50 کرسی مجلس عوام با توجه به گستردگی حوزه های انتخاباتی از این مجلس کاسته شود. حدود ده حزب سیاسی در پارلمان بریتانیا نماینده دارند؛ در این میان حزب کارگر، حزب محافظه‌کار و حزب لیبرال دموکرات سه حزب بزرگ پارلمان هستند.

هر عضو انتخابی مجلس عوام، نماینده یک حوزه انتخابی جغرافیایی در این کشور است. هر حوزه انتخابی دراین کشور به طور معمول بین60 هزار تا 80 هزار رای دهنده دارد که این رقم بستگی به موقعیت شهری یا روستایی آن کم یا زیاد می شود. در انتخابات عمومی اخیر انگلیس، "جزیره Wight"  با ثبت  108 هزار و 253 رای بزرگترین و " Na h-Eileanan an Iar " که پیش از این به عنوان جزایر غربی شناخته می شد، با 21 هزار و 884 رای کوچکترین حوزه انتخاباتی در این کشور محسوب می شود.

 هر شهروند انگلیسی که بالای 18 سال سن داشته باشد مجاز است که برای یک بار در حوزه انتخابی محل زندگی خود رای دهد. در انگلیس بر خلاف استرالیا شرکت در انتخابات "اجباری" نیست. در انتخابات عمومی انگلیس که در سال 2005 برگزار شد 61.3 درصد واجدین شرایط رای در انتخابات شرکت کردند. 

سیستم های "نمایندگی تناسبی" و "اکثریت ساده"

شیوه انتخاب نمایندگان مجلس عوام در انتخابات پارلمانی بریتانیا بر اساس اکثریت ساده است، بدین صورت که هر حزب در هر حوزه انتخابی فقط می‌تواند یک نامزد داشته باشد. کاندیدایی که بیشترین آرا در هر حوزه انتخابی را کسب کند نماینده آن حوزه در مجلس عوام خواهد بود.

در بسیاری از کشور های دموکراتیک جهان سیستم نمایندگی تناسبی بر انتخابات آن کشور حکمفرماست به این معنا که یک ارتباط معقول بین درصد آرایی که یک حزب خاص در سراسر کشور کسب می کند و تعداد کرسی های پارلمانی که در مجلس این کشور به دست می آورد، وجود دارد.

اما در نظام های سیاسی کشور های آنگلو ساکسن (آمریکا، کانادا، استرالیا و انگلیس) به غیر از نیوزیلند، سیستم "اکثریت ساده" حکمفرما است. در این سیستم، کشور به حوزه های انتخابی گوناگونی تقسیم می شود که یک نماینده مستقل یا نماینده حزب سیاسی که اکثریت آن حوزه انتخابی را به دست آورد صرف نظر از درصد آرایی که در کل کشور کسب کرده باشد، پیروز آن حوزه انتخابی معرفی می شود و می تواند به مجلس راه پیدا کند.

مزیت این شیوه انتخاباتی این است که احزاب سیاسی و یا نمایندگان مستقلی که شانس کمتر یبرای پیروزی در انتخابات دارند می توانند به مجلس عوام راه پیدا کنند و همچنین احزاب سیاسی مشهوری که موفق به کسب اکثریت آرا نشده اند بتوانند حداکثر کرسی های پارلمانی را به دست آورند.

دوره نمایندگی و زمان برگزاری نامشخص انتخابات در مجلس عوام انگلیس

پارلمان انگلیس بر خلاف پارلمان بسیاری از کشور های دنیا، دارای دوره مشخص نمایندگی نیست. در واقع انتخابات پارلمانی در انگلیس دارای زمان برگزاری مشخصی نیست و این انتخابات زمانی برگزار می شود که نخست وزیر دستور آن را صادر کند. اما باید توجه داشت که مدت نمایندگی مجلس عوام در انگلیس بیش از  5 سال نخواهد شد و انتخابات جدید به طور معمول 4 سال پس از برگزاری آخرین انتخابات، برگزار می شود.

دولت جدید ائتلافی در انگلیس تصمیم گرفته است که قانونی را به تصویب برساند که طبق آن مجلس عوام این کشور دارای مدت زمان مشخصی شود و درصورت تصویب این قانون انتخابات عمومی آتی انگلیس در  7 می 2015 برگزار خواهد شد.

رئیس مجلس عوام

سخنگوی مجلس عوام نقش ریاست مجلس را ایفا می‌کند. با اینکه رئیس مجلس یکی از نمایندگان مجلس و عضو یکی از احزاب سیاسی است، پس از انتخاب به سمت ریاست باید گرایش‌های سیاسی خود را کنار گذارد و بی‌طرفی را رعایت کند. رئیس مجلس وظیفه مدیریت بحثهای مجلس عوام را به عهده دارد، نوبت صحبت نمایندگان را تعیین می‌کند و در صورت بروز بحث و جدل، بی‌نظمی را کنترل و نمایندگان را به رعایت نظم دعوت می‌کند.

"جان برکو" به عنوان يكصد و پنجاه و هفتمين نفر، رئیس کنونی مجلس عوام انگلیس است که  جايگزين مايكل مارتين شد كه به دليل بالاگرفتن رسوايي هاي مالي نمايندگان پارلمان، مجبور به استعفا شده بود.

وقتی جا برای همه نمایندگان در مجلس عوام انگلیس وجود ندارد!!!

انگلیسی ها همیشه سعی داشتند تا به نوعی خود را متفاوت جلوه دهند. در همین رابطه نکته جالب نظر درباره مجلس عوام انگلیس این است که برای 650 نماینده این مجلس تنها 437 کرسی در صحن علنی مجلس در نظر گرفته شده است که به نظر برخی کارشناسان این موضوع "عمدی" است.

همچنین بر خلاف بسیاری از مجالس دنیا که نمایندگان آن پشت میزهای خود و به صورت "نیم دایر ای" نشسته و بررسی طرح ها و لوایح می پردازند اما در مجلس عوام انگلیس، نمایندگان احزاب مختلف با تکیه بر  نیمکت های سبز رنگ و رو در رو به فعالیت سیاسی خود می پردازند.

ساعات کاری نمایندگان مجلس

نمایندگان مجلس عوام این کشور جلسات معینی را در طول هفته برگزار می کنند که  زمان دقیق آنها عبارتست از:

• ·         دوشنبه- ساعت 10 تا 14.30
• ·         سه شنبه- ساعت 10 تا 14.30
• ·         چهارشنبه- ساعت 7 تا 11.30
• ·         پنجشنبه-ساعت 6 تا 10.30
• ·         جمعه- ساعت 9.30 تا 2.30

 نتایج انتخابات پارلمانی انگلیس در سال 2010 به تفکیک احزاب: ( 65.1 درصد مشارکت )

• ·         حزب محافظه کار به رهبری دیوید کامرون: 36.1 درصد آرا و کسب 306 کرسی پارلمانی
• ·         حزب کارگر به رهبری گوردون براون: 29 درصد آرا و کسب 258 کرسی پارلمانی
• ·         حزب لیبرال دموکرات به رهبری نیک کلگ" : 23 درصد آرا و کسب 57 کرسی پارلمانی
• ·         سایر احزاب: 11.9 در صد آرا و کسب 28 کرسی پارلمانی

مجلس لردها (اعیان)

 مجلس لردان انگلیس از اعتبار و اختیارات کمتری نسبت به مجلس عوام این کشور برخوردار است و وظیفه اصلی آن تنها بازبینی قوانین مصوب مجلس عوام و کنترل و نظارت بر فعالیت دولت انگلیس است. ضعف مجلس لردان انگلیس دربرابر مجلس عوام باعث می شود که این مجلس نتواند مانع خواست و اراده کلی مجلس عوام شود.

مجلس لردان انگلیس، یک نهاد کاملا غیرمانوس و ناآشنا در سراسر جهان است که مشابهی در بین پارلمان کشورهای دموکراتیک جهان ندارد. به عبارتی دیگر ویژگی ها و مشخصات منحصر به فرد آن بازمی گردد به این دلیل که نظام سیاسی در انگلیس به دلیل موقعیت ویژه خود به طور تدریجی شکل گرفته است و بدون هرگونه انقلاب دموکراتیک به وجود آمده است. در روند شکل گیری نظام سیاسی انگلیس مجلس لردان به طور تدیرج با وظایف جدید خود آشنا شده و از اعتبارات آن کاسته شده است.

تعداد نمايندگان مجلس لردان انگليس مشخص نيست اما اين مجلس هم اكنون 770 نماينده دارد.

به طور مجلس لردان انگليس از چند گروه نماينده تشكيل شده است: 1 نمايندگان موروثي 2 نمايندگان مادام‌العمر 3 اسقفان و كشيشان

• 1 نمايندگان موروثي : پيش از اين نمايندگان مجلس لردان انگليس همگي از اين نوع بودند به طوري كه شاه يا ملكه فردي را براي عضويت در مجلس لردان انتخاب مي‌كرد و سپس حق عضويت در اين مجلس نسل به نسل به فرزندان و نوادگان فرد مورد نظر انتقال مي‌يافت. آنطور كه از ظواهر امر مشخص است اين رويه كاملا غير دموكراتيك است به طوري كه حزب كارگر در دولت پيشين اين قانون را لغو كرد. هم‌اكنون تنها 92 نماينده موروثي در مجلس لردان انگليس حضور دارند.
• 2 نمايندگان مادام‌لعمر: اكثريت نمايندگان مجلس فعلي لردان انگليس از اين نوع هستند. دولت انگليس تعدادي از نخبگان سياسي،‌اقتصادي، فرهنگي، آموزشي و ..... را براي عضويت در اين مجلس به ملكه اين كشور پيشنهاد ميدهد و با تاييد ملكه اين افراد حق حضور در مجل لردان را دارند. نكته قابل توجه اين است كه حق عضويت اين افراد در مجلس لردان تا زماني است كه آنه در قيد حيات باشند و پس از مرگ آنها اين حق به عضوي از خانواده آنها انتقال نخواهد يافت. تعداد نمايندگان مادام‌العمر مجلس لردان در حال حاضر 629 نفر است.
•   3 اسقفان و كشيشان: تعداد اندك 26 اسقف و كشيش كليساي انگليس نيز در مجل لردان اين كشور حضور دارند.

 يژگي‌هاي منحصر به فرد نظام قانون‌گذاري انگليس

• 1_ اكثر فعاليت مجالس عوام و لردان انگليس در درون كميسيون‌هاي ويژه‌اي برگزار مي‌شود. در مجلس عوام انگليس 3 گونه كميسيون وجود دارد: كميسيون كل، كميسيون انتخابي، كميسيون مشترك
• 1.1_کميسيون كل: اين كميسيون كه پيش از اين به عنوان "كميسيون دائمي" شناخته مي‌شد، به صورت موقت فعاليت مي‌كند و وظيفه آن بررسي جزئيات اصول لوايح و طرح‌ها و همچنين ايراد اصلاحات لازم نسبت به بند‌هاي آن است.  اعضاي اين كميسيون نمايندگان حزب حاكم و حزب مخالف در مجلس است كه تعداد آن متناسب با موازنه قدرت بين احزاب در اين مجلس مشخص مي‌شود.

*** نكته: مجلس لردان انگليس داراي اين كميسيون نيست چرا كه كليه لوايح و طرح ‌ها در صحن علني مجلس و با حضور تمامي نمايندگان بررسي مي‌شود.   

 1.2_ كميسيون انتخابي: اين كميسيون بر خلاف كميسيون كل براي تمام طول مدت مجلس عوام فعاليت مي‌كند و وظيفه آن بررسي و نظارت عملكرد يك سازمان دولتي خاص در انگليس است. همچنين اين كميسيون تحقيقات درباره موضوعات خاص را انجام ميدهد؛ شواهد و مدارك نوشتاري و شفاهي را بررس مي‌كند و گزارش نهايي درباره تحقيق را صادر مي‌كند.  اعضاي اين كميسيون نمايندگان مجلس عوام و لردان به تناسب موازنه قدرت احزاب در اين مجالس است.

• 1.3 _كميسيون مشترك:  گاهي اوقات براي بررسي موارد بسيار مهم كميسيوني مشترك از نمايندگان مجلس عوام و مجلس لردان تشكيل مي‌شود.
• 2 _بحث‌ها و گفت‌وگو ها در مجالس انگليس عمدتا با رويكرد تقابلانه و با حالتي درگيرانه دنبال مي‌شود كه اين موضوع تا حدودي به شكل ظاهري مجالس و نوع چينش و قرارگرفتن صندلي‌ها در آنها مربوط مي‌شود. 

در حالي كه شكل قرارگفتن نمايندگان در بسياري از مجالس دنيا به صورت  "نيم دايري‌اي" است اما در انگليس، مجالس عوام و  لردان به صورت مستطيلي ساخته شده است و نمايندگان حزب حاكم در يك سو و نمايندگان حزب مخالف در سويي دريگر قرر دارند. البته در مجلس لردان بخشي در بين اين رديف به نمايندگان مستقل اختصاص داده شده است.

از نكات قابل توجه مجالس انگليس اين است كه اختلال در سخنراني يكي از نمايندگان كه در حال صحبت است امري عادي و معمول تلقي مي‌شود به ويژه براي نماينده حزب مخالف.  همچنين در اين مجالس فريادزدن تشويق كردن و هو كردن امري نرمال است.

• 3 _يكي از امور جذاب و پرطرفدار مجلس عوام انگليس اين است كه ظهر روز چهارشنبه هر هفته (ساعت 12) نخست وزير انگليس در مجلس حاضر شده و به سوالات نمايندگان در مورد موضوعات مختلف پاسخ مي‌دهد. اين فرصت مناسبي است كه رهبر حزب مخالف نخست وزير را به دليل عملكردش به چالش كشد. اين برنامه هفتگي مجلس عوام سوژه مناسبي براي رسانه‌هاي انگليسي فراهم مي‌كند.
• 4 _صورت جلسه رسمي اقدامات مجلس عوام و لردان در هر جلسه "هنسارد" [ Hansard]  نام دارد.
• 5 _نمايندگان رسانه‌ها و شبكه‌هاي تلويزيوني در هر لحظه‌اي در مجالس حضور دارند و پخش مستقيم تلويزيوني و يا راديويي جلسات مجلس در هر زماني ممكن خواهد بود.

پروسه قانون‌گذاري مجالس انگليس ( روند تصويب قانون )

در نظام سياسي انگليس اكثر قوانين پارلماني به پيشنهاد دولت در مجالس بررسي و به تصويب مي‌رسد كه اكثر آنها همان وعده‌هايي است كه حزب حاكم پيش از برگزاري انتخابات پارلماني در شعار‌هاي انتخاباتي خود وعده انجام آنها را داده بود. هر ساله در جلسه‌آغازين پارلمان انگليس طرح‌هاي اصلي كه بايد طول اين سال در مجلس مورد بررسي قرار گيرد توسط ملكه اشاره مي‌شود.

مراحل تصويب قانون در مجالس انگليس:

1 مرحله اول خواندن: عنوان طرح مورد نظر و بخش‌هاي كوتاهي از آن به طور سريع توسط يكي از وزاري كابينه خوانده مي‌شود.

 2 مرحله دوم خواندن: اصول اصلي طرح توسط نمايندگان مجالس خوانده مي‌شود و يك راي‌گيري رسمي درباره آن موافقت و يا مخالفت با اين طرح صورت مي‌گيرد.

3 مرحله ارجاع به كميسيون: جزئيات بندها و برنامه‌زماني و اجرايي طرح‌ها به علاوه اصلاحات  آنها در كمسيون هاي ويژه ( كميسيون كل ) مجلس عوام مورد بررسي قرار مي‌گيرد و  با تواجه به اينكه در مجلس لردان كميسيون‌هاي كل وجود ندارد، طرح‌ها توسط تمام نمايندگان و در صحن غعلني مورد بررسي قرار مي‌گيرد.

4 مرحله گزارش: در اين مرحله تغييرات اعمال‌شده درمورد طرح‌ها براي بررسي مجدد به صحن علني مجلس آورده مي‌شود و گزارش آن به تمام نمايندگان كه بايد در اين جلسه حضور داشته باشند، ارائه مي‌شود. سپس تغييرات صورت‌گرفته از سوي نماندگان تصويب مي‌شود و هرگونه پيشنهاد و يا اصلاحيه‌اي ارائه مي‌شود.

 5 مرحله خواندن سوم: در اين مرحله طرح نهايي براي آخرين بار براي تمام نمايندگان مجلس قرائت مي‌شود. در اين مرحله تنها مجلس لردان حق دارد كه در مورد طرح بحث كند و احيانا اصلاحيه‌اي را نسبت به طرح ارائه كند.

6 مرحله امضاي ملكه: طرح نهايي مجلس براي امضا در اختيار ملكه قرار مي‌گير كه با امضاي وي قانون مصوب اجرايي مي‌شود.  تاريخ اجراي قانون مي‌تواند همزمان با امضاي ملكه باشد و يا در تارخ مشخصي به حال اجرا درآيد.      

http://europestudies.blogfa.com/post-5.aspx